ആധുനികാനന്തരമാധ്യമസംസ്‌കാരം

'All our machines are screens. We too have become screens, and the interactivity of men has become the interactivity of screens. Nothing that appears on the screen is meant to be deciphered in depth, but actually to be explored instantaneously, in an abreaction immediate to meaning-or an immediate convolution of the poles of representation'

-Jean Baudrillard
യൂറോ-അമേരിക്കന്‍ മാധ്യമപഠനരംഗത്ത് കഴിഞ്ഞ അരനൂറ്റാണ്ടിലുണ്ടായ സൈദ്ധാന്തിക മുന്നേറ്റങ്ങള്‍ പശ്ചാത്തലമാക്കി ആധുനികാനന്തരത മാധ്യമങ്ങളിലും മാധ്യമങ്ങള്‍ ആധുനികാനന്തരതയിലും ഇടപെടുന്നതിന്റെ രാഷ്ട്രീയവിശകലനങ്ങള്‍ നടത്തുന്ന ശ്രദ്ധേയനായ സാംസ്‌കാരിക വിമര്‍ശകരിലൊരാളാണ് ജൊനാഥാന്‍ ബിഗ്‌നെല്‍. 'ങലറശമ ടലാശീശേര'െ എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യഗ്രന്ഥംതന്നെ അക്കാദമിക മാധ്യമപഠനരംഗത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ചിഹ്നവിജ്ഞാനീയ പഠനങ്ങളിലൊന്നാണ്. സാംസ്‌കാരികപഠനവും മാധ്യമങ്ങളും തമ്മിലുളള ബന്ധത്തിന്റെ പാഠമാതൃകകള്‍ എന്നു വിളിക്കാവുന്നവിധം അക്കാദമിക ജാഗ്രത പുലര്‍ത്തുന്ന ഏഴു പ്രബന്ധങ്ങളുടെ സമാഹാരമാണ് ആധുനികാനന്തരമാധ്യമസംസ്‌കാരം (2000).പൊതുവെ മാര്‍ക്‌സിയന്‍ സമീപനം പിന്തുടര്‍ന്നുകൊണ്ട് നിലനില്‍ക്കുന്ന സാമൂഹ്യഘടനയില്‍ 'മാധ്യമസംസ്‌കാരം' എന്നു സവിശേഷമായി വിശദീകരിക്കാവുന്ന ഒന്ന് രൂപംകൊളളുന്നതെങ്ങനെയെന്ന് ആമുഖത്തില്‍ ബിഗ്‌നെല്‍ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നുണ്ട്. സാംസ്‌കാരിക പ്രക്രിയകളും അവ 
സാധ്യമാകുന്ന രാഷ്ട്രീയ - സാമ്പത്തിക - അധികാരഘടനകളും തമ്മിലുളള ബന്ധമാണ് മാര്‍ക്‌സിയന്‍ സമീപനത്തില്‍ സാംസ്‌കാരിക വിമര്‍ശനത്തിനടിത്തറയാകുന്നത്. മാധ്യമ മണ്ഡലത്തിലും മറ്റൊന്നല്ല ഇതിന്റെ രീതി. മാധ്യമപാഠങ്ങളോ സാങ്കേതികതകളോ പ്രേക്ഷകബന്ധങ്ങളോ എന്തുമാകട്ടെ, ആധുനികാനന്തര ലോകസന്ദര്‍ഭത്തില്‍ മാധ്യമസംസ്‌കാരത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയസ്വരൂപം നിര്‍ണ്ണയിക്കുന്നത് മേല്പറഞ്ഞ ബന്ധംതന്നെയാണ്. ആധുനികാനന്തരതയെ സംബന്ധിക്കുന്ന പ്രമുഖങ്ങളായ അക്കാദമിക സിദ്ധാന്തങ്ങളവതരിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് മാധ്യമസംസ്‌കാരത്തെ അവ എങ്ങനെ സ്വാധീനിക്കുന്നുവെന്നും മാധ്യമങ്ങള്‍ ആധുനികാനന്തരതയില്‍ എങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയമായി ഇടപെടുന്നുവെന്നും വിശദീകരിക്കുകയാണ് ഈ പ്രബന്ധങ്ങളുടെ/അധ്യായങ്ങളുടെ രീതി. മുഖ്യമായും സിനിമ, ടെലിവിഷന്‍, നവമാധ്യമങ്ങള്‍ എന്നിവയെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ഭിന്നഗണങ്ങളും രൂപങ്ങളും ഉള്‍ക്കൊളളുന്ന സമകാല മാധ്യമരംഗം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ആധുനികാനന്തര കര്‍തൃത്വങ്ങളുടെയും സ്വത്വങ്ങളുടെയും അവലോകനമായി മാറുന്നു, ഇവ.ഒന്നാമധ്യായം ആധുനികാനന്തരതയെക്കുറിച്ചുളള സൈദ്ധാന്തിക പരികല്പനകളില്‍ ചിലതിന്റെ അവതരണമാണ്. ആധുനികതയെ സംബന്ധിച്ചുണ്ടായ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ മാര്‍ക്‌സിയന്‍ നിരീക്ഷണങ്ങളെന്ന നിലയില്‍ ഫ്രാങ്ക്ഫര്‍ട്ട് സ്‌കൂള്‍ ചിന്തകരുടെ വിശകലനങ്ങള്‍ മുന്‍നിര്‍ത്തിയും മാര്‍ഷല്‍ മക്‌ലൂഹന്റെ ആശയങ്ങള്‍ ചിലതു സൂചിപ്പിച്ചുമാണ് ഈ ചര്‍ച്ചയുടെ പരിസരം ബിഗ്‌നെല്‍ ഒരുക്കുന്നത്. തുടര്‍ന്ന് ഫ്രെഡറിക് ജയിംസണ്‍, ഫ്രാങ്കോ ലിയോത്താര്‍, ജീന്‍ ബോദിലാദ് എന്നിവരുടെ സിദ്ധാന്തങ്ങള്‍ ക്രോഡീകരിച്ച് ആധുനികാനന്തരതയുടെ സാംസ്‌കാരിക രാഷ്ട്രീയം വിശദീകരിക്കുന്നു. മാധ്യമങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിലുണ്ടായ മൗലികങ്ങളായ സാംസ്‌കാരിക വിശകലനങ്ങളെ സാമാന്യം സമഗ്രമായി പരിചയപ്പെടുത്തുകയാണ് ഇവിടെ ബിഗ്‌നെലിന്റെ ലക്ഷ്യം. അതുകൊണ്ടുകൂടിയാണ് മാര്‍ക്‌സിസ്റ്റ് ചിന്തകര്‍ക്കൊപ്പം മക്‌ലൂഹനെപ്പോലുളളവരെയും അദ്ദേഹം ആശ്രയിക്കുന്നത്. സാമ്രാജ്യത്ത, മുതലാളിത്ത, വിപണി മാധ്യമങ്ങള്‍ക്കുനേരെയുളള മാര്‍ക്‌സിയന്‍ വിമര്‍ശനങ്ങള്‍ക്കൊപ്പം സ്ത്രീ, വംശം തുടങ്ങിയവയെക്കുറിച്ച് സ്റ്റുവര്‍ട്ട്ഹാളും ഗായത്രിസ്പിവാക്കും ഉള്‍പ്പെടെയുളളവര്‍ മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന മാര്‍ക്‌സിസ്റ്റാനന്തര-കോളനിയനന്തര വിശകലനങ്ങളും ഇവിടെ ബിഗ്‌നെല്‍ പരിചയപ്പെടുത്തുന്നു. ഉംബര്‍ട്ടോ എക്കോയുടെ ചിഹ്നവിജ്ഞാനീയപരമായ മാധ്യമപഠനമാണ് ഇദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന മറ്റൊരു മേഖല. ചുരുക്കത്തില്‍, 1960 കള്‍ തൊട്ടുതന്നെ മാധ്യമരംഗത്ത് ആധുനികാനന്തരത ഒരു യാഥാര്‍ഥ്യമാണെന്നു സമര്‍ഥിച്ചുകൊണ്ട് മേല്പറഞ്ഞ സൈദ്ധാന്തികരുടെ സങ്കല്പനങ്ങളും പരികല്പനകളും ബിഗ്‌നെല്‍ തന്റെ പഠനത്തിന്റെ ഭൂമികയാക്കുന്നു.തുടര്‍ന്നുളള ആറധ്യായങ്ങളില്‍ മാധ്യമങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ചുളള പാഠവിശകലനങ്ങളും പൊതുചര്‍ച്ചകളും വഴി ആധുനികാനന്തരതയുടെ മാധ്യമസംസ്‌കാരം പ്രത്യയശാസ്ത്രനിഷ്ഠമായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു, ഗ്രന്ഥകാരന്‍.രണ്ടും മൂന്നും അധ്യായങ്ങളില്‍ ചര്‍ച്ചചെയ്യപ്പെടുന്ന മാധ്യമം സിനിമയാണ്. 'ചരിത്രത്തിന്റെ അന്ത്യവും ചലച്ചിത്രാഖ്യാനവും' എന്ന അധ്യായം, 'ദ നെയിം ഓഫ് ദ റോസ്', 'സെവന്‍' എന്നീ സിനിമകള്‍ മുന്‍നിര്‍ത്തി ചലച്ചിത്രകലയില്‍ സംഭവിക്കുന്ന 'ചരിത്രത്തിന്റെ അന്ത്യം' എന്ന അവസ്ഥയുടെ ആധുനികാനന്തര സൈദ്ധാന്തിക പരികല്പന അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ചരിത്രത്തിന്റെ പ്രതിസന്ധികള്‍ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്ന ഫ്രെഡറിക് ജയിംസണ്‍, ബോദിലാദ് എന്നിവരെക്കാള്‍ 1989-ല്‍ 'ചരിത്രത്തിന്റെ അന്ത്യ'ത്തെക്കുറിച്ചുളള പ്രസിദ്ധമായ സിദ്ധാന്തമവതരിപ്പിച്ച ഫ്രാന്‍സിസ് ഫുക്കുയാമയെയാണ് ബിഗ്‌നെല്‍ പിന്തുടരുന്നത്. ഹെഗല്‍ പത്തൊന്‍പതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിലവതരിപ്പിച്ച ചരിത്രത്തെക്കുറിച്ചുളള തത്വചിന്തയെ പിന്‍പറ്റിയും അലക്‌സാണ്ടര്‍ കൊജേവിനെ ആശ്രയിച്ചുമാണ് ഫുക്കുയാമ തന്റെ സിദ്ധാന്തമാവിഷ്‌ക്കരിക്കുന്നത്. അമേരിക്കന്‍ സിനിമയ്ക്കു കൈവന്ന വിപണികുത്തക, ആഗോളവല്‍ക്കരണത്തിന്റെയും ഉത്തരാധുനികമായ ഉപഭോഗസംസ്‌കാരത്തിന്റെയും മാതൃകയായി കണ്ട് വിശദീകരിക്കുന്നു, ബിഗ്‌നെല്‍. വെളിപാടിനെ (apocalypse)ക്കുറിച്ചുളള ക്രൈസ്തവ സങ്കല്പത്തെ പാഠവല്‍ക്കരിക്കുന്ന സാഹിത്യ, സിനിമാരചനകളെക്കുറിച്ചുളള ചര്‍ച്ചകളിലൂടെ ബിഗ്‌നെല്‍ ഈ തത്വം വിശദീകരിക്കുന്നു.മൂന്നാമധ്യായത്തില്‍ മേല്പറഞ്ഞ രണ്ടു സിനിമകള്‍ക്കുമൊപ്പം 'ഡ്രാക്കുള'കൂടി വിശകലനത്തിനു സ്വീകരിക്കുന്നു. 'Writing and Cinema' എന്ന തന്റെതന്നെ ഗ്രന്ഥത്തില്‍ ബിഗ്‌നെല്‍ ആവിഷ്‌ക്കരിച്ച സമീപനങ്ങളുടെ മാതൃകാപാഠം. സാഹിത്യവും സിനിമയും തമ്മിലുളള ബന്ധത്തെ സവിശേഷമായൊരു കാഴ്ചപ്പാടില്‍ പഠിക്കുന്നു ഇവിടെ. (സെവന്‍, ഏതെങ്കിലും സാഹിത്യകൃതിയുടെ നേരിട്ടുളള അനുകല്പനമല്ല, മറിച്ച് നിരവധി മത, സാഹിത്യസ്രോതസുകളുടെ പ്രചോദനം ഉള്‍ക്കൊണ്ട പാഠാന്തര സിനിമയാണ്.) ഭൂതകാലത്തിന്റെ മാത്രമല്ല, കുറ്റാന്വേഷണം, ചരിത്രം, ആഖ്യാനരൂപങ്ങള്‍, എഴുത്ത്, മതാചാരങ്ങള്‍, ഗൂഢവിദ്യകള്‍ തുടങ്ങിയ നിരവധി വ്യവഹാരങ്ങളിലൂടെ സൃഷ്ടിക്കുന്ന അന്തര്‍പാഠപരമായ ഒരാഖ്യാനമായി മാറുന്നു ഈ ഓരോ സിനിമയും. 'ചരിത്രത്തിന്റെ അപചരിത്രവല്‍ക്കരണം' (Dehistoricisation of history) എന്ന് 'ഡ്രാക്കുള'യെ വിളിക്കുന്ന, ബിഗ്‌നെല്‍  ജനപ്രിയസംസ്‌കാരവും ഉദാത്തസംസ്‌കാരവും തമ്മിലുളള അസാധാരണമായ ഇഴപിരിയലാണ് ഈ സിനിമകളെ ആധുനികാനന്തരമാക്കുന്ന ഘടകങ്ങളിലൊന്ന്.കുട്ടികളുടെ മാധ്യമസംസ്‌കാരത്തെ ആധുനികാനന്തരതയുടെ പാഠരൂപങ്ങളിലൊന്നായി വിശകലനം ചെയ്യുന്നു, നാലാമത്തെ ലേഖനം. സാധാരണ മാധ്യമപഠനങ്ങളില്‍ കാണുന്നതുപോലെ, കുട്ടികള്‍ക്കായുളള ടെലിവിഷന്‍ ചാനലുകളെക്കുറിച്ചുമാത്രമല്ല ബിഗ്‌നെലിന്റെ അന്വേഷണം നീളുന്നത്. ഗെയിമുകള്‍, കളിപ്പാട്ടങ്ങള്‍ എന്നിങ്ങനെ കുട്ടികള്‍ വിഷയികളും വിഷയങ്ങളുമാകുന്ന ഇതര മാധ്യമപാഠങ്ങളും ഈ ചര്‍ച്ചയില്‍ കടന്നുവരുന്നു. വാള്‍ട്ടര്‍ ബന്‍യമിന്‍, ലിയോത്താര്‍ എന്നിവരുടെ പഠനങ്ങളാണ് മുഖ്യമായും ബിഗ്‌നെല്‍ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നത്. ലൈംഗികത, അക്രമം, ശരീരം എന്നിങ്ങനെ നിരവധി രാഷ്ട്രീയങ്ങളിലേക്കു വളരുന്ന പാഠങ്ങളും രൂപങ്ങളും കുട്ടികള്‍ക്കുവേണ്ടിയുളള മാധ്യമങ്ങളെ ഒരു വന്‍ ആഗോളവ്യവസായമാക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു.അഞ്ചാമധ്യായം 'വാര്‍ത്താമാധ്യമങ്ങളും ആധുനികാനന്തരതയും തമ്മിലുളള ബന്ധ'മാണ് ചര്‍ച്ചചെയ്യുന്നത്. ഈ വിഷയത്തിന്റെ വിശകലനങ്ങള്‍ക്ക് മിക്ക മാധ്യമപഠനങ്ങളും ആശ്രയിക്കുന്ന, ഗള്‍ഫ് യുദ്ധത്തിന്റെ ടെലിവിഷന്‍ വാര്‍ത്തകളുടെ ചര്‍ച്ചയാണ് ബിഗ്‌നെലും നടത്തുന്നത്. ആഗോള, ദേശാന്തര വാര്‍ത്താമാധ്യമങ്ങളുടെ വാര്‍ത്താനിര്‍മ്മിതിയില്‍ ദൃശ്യബിംബങ്ങള്‍ക്കുളള പ്രാധാന്യം മുന്‍നിര്‍ത്തിയാണ് ഈ ചര്‍ച്ച മുന്നേറുന്നത്.'ഒരൊറ്റ അസ്തിത്വത്തിന്റെ ബഹുതലപ്രതിരൂപങ്ങളെക്കുറിച്ചുളള' വാള്‍ട്ടര്‍ ബന്‍യമിന്റെ നിരീക്ഷണവും (The work of art in the age of mechanical reproduction എന്ന പ്രബന്ധം) 'ഫോട്ടോഗ്രാഫിക് ഇമേജി'നെക്കുറിച്ചുളള റൊളാങ് ബാര്‍ത്തിന്റെ പഠനവും മുതല്‍ ടെലിവിഷന്റെ പ്രതീതി/അതിയാഥാര്‍ഥ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുളള ബോദിലാദിന്റെ പഠനംവരെ ബിഗ്‌നെല്‍ ഉപയോഗപ്പെടുത്തുന്നു. ഒപ്പം, ബെലാറസ്, ഡന്മാര്‍ക്ക്, ഇന്ത്യ, ഇസ്രായേല്‍, ഇറ്റലി, മെക്‌സിക്കോ, അമേരിക്ക എന്നീ രാജ്യങ്ങളില്‍ നടത്തിയ എംപിരിക്കല്‍ പഠനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തില്‍ കണ്ടെത്തിയ വസ്തുതകള്‍ അപഗ്രഥിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 1993 മെയ് 11 ന്റെ ടെലിവിഷന്‍ വാര്‍ത്തകള്‍ കണ്ടവരുടെ പ്രതികരണങ്ങളിന്മേലാണ് ഈ പഠനങ്ങള്‍ നടന്നിട്ടുളളത്. ഹേബര്‍മാസിന്റെ പൊതുമണ്ഡല സങ്കല്പനത്തിന്റെ ആധുനികാനന്തര വ്യാഖ്യാന സാധ്യതകള്‍ ബിഗ്‌നെല്‍ ഇവിടെ പ്രയോജനപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.ആഗോളതയില്‍നിന്ന് പ്രാദേശികതയിലേക്കുളള (From the global to the local) മാധ്യമങ്ങളുടെ സാംസ്‌കാരിക വ്യതിയാനങ്ങളെക്കുറിച്ചാണ് ആറാമധ്യായം. ആഗോളവല്‍ക്കരണവും ആധുനികാനന്തരതയും തമ്മിലുളള ബന്ധത്തിലെ കൗതുകകരമായ ഒരു വൈരുധ്യമായി പലരും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നതാണല്ലോ ഈ പ്രവണത. ആധുനികത, ആഗോളവല്‍ക്കരണത്തിലേക്കുളള വളര്‍ച്ചയായിരുന്നുവെങ്കില്‍ ആധുനികാനന്തരത പ്രാദേശികതയിലേക്കുളള തിരിച്ചുവരവാണ് എന്നു വാദിക്കുന്നവരുണ്ട്. ആന്തണിഗിസ്സന്‍സ്, അര്‍ജ്ജുന്‍ അപ്പാദുരൈ തുടങ്ങിയവരുടെ ദേശീയതാപഠനവും നരവംശശാസ്ത്രപഠനവും സമര്‍ഥമായി പിന്തുടര്‍ന്നാണ് ബിഗ്‌നെല്‍ ഈയന്വേഷണം മാധ്യമങ്ങളിലേക്കു വ്യാപിപ്പിക്കുന്നത്. കൊളോണിയലിസം മുതല്‍ സാമ്രാജ്യത്തം വരെയുളളവയെ ഇതിന്റെ സാമൂഹ്യശാസ്ത്ര പശ്ചാത്തലങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു.കംപ്യൂട്ടര്‍ അധിഷ്ഠിത മാധ്യമങ്ങളെക്കുറിച്ചുളള അവസാന അധ്യായം, നവമാധ്യമങ്ങള്‍ സൃഷ്ടിക്കുന്ന പുതിയ കര്‍തൃത്വനിര്‍മ്മിതിയെക്കുറിച്ചും അവ നിര്‍വഹിക്കുന്ന സാമൂഹികധര്‍മ്മങ്ങളെക്കുറിച്ചുമാണ് അന്വേഷിക്കുന്നത്. ഇന്റര്‍നെറ്റും സാമൂഹ്യമാധ്യമങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്ന സാങ്കേതിക സാംസ്‌കാരിക മാറ്റങ്ങള്‍ ആധുനികാനന്തരതയെ ഒരു സമ്പൂര്‍ണ്ണ 'തിരശ്ശീലസംസ്‌കാര' (screen culture)ത്തിലേക്കു മാറ്റിയിരിക്കുന്നുവെന്ന ബോദിലാദിന്റെ നിരീക്ഷണമാണ് ബിഗ്‌നെല്‍ ഏറ്റെടുത്തു ചര്‍ച്ചചെയ്തു വിപുലീകരിക്കുന്നത്. തലൃീഃ മിറ ശിളശിശ്യേ എന്ന പഠനത്തില്‍ ബോദിലാദ് നടത്തിയ ഈ നിരീക്ഷണം പിന്‍പറ്റി സിനിമയെക്കുറിച്ചുളള മൗലികമായ ചര്‍ച്ചയിലേക്ക് ബിഗ്‌നെല്‍ ഈയധ്യായം വികസിപ്പിക്കുന്നു. ഭിന്ന മാധ്യമപാഠങ്ങളെക്കുറിച്ചുളള നേര്‍പഠനങ്ങള്‍ക്കപ്പുറം, അത്തരം പഠനങ്ങളുടെ ക്രോഡീകരണവും അപഗ്രഥനവുമെന്ന നിലയിലാണ് ഈ ഗ്രന്ഥത്തിലുടനീളം ആധുനികാനന്തര മാധ്യമങ്ങളും അവ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ജീവിതാവസ്ഥകളും സാമൂഹ്യ പ്രതീതികളും സംസ്‌കാരത്തില്‍ എങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയമായി ഇടപെടുന്നു എന്ന അന്വേഷണം ജൊനാഥാന്‍ ബിഗ്‌നെല്‍ നടത്തുന്നത്. അക്കാദമിക മാധ്യമപഠനരംഗത്ത് ഏറെ പ്രസക്തിയുളള ഒരു ശ്രമം. 

ഷാജി ജേക്കബ്